Over de T’ai Chi Ch’uan als leermeester
De grote leidraad tijdens al mijn lessen is de vorm van T’ai Chi Ch’uan. Aan de hand van de vorm kunnen de principes van de T’ai Chi het beste toegelicht worden.
Ik beschouw de vorm als de beste leermeester bij het vertrouwd te raken met de essentiële beginselen van T’ai Chi. Dit impliceert een onderscheid tussen T’ai Chi en T’ai Chi Ch’uan!
Bij de eerste les houd ik cursisten voor dat je je vanaf het begin overal en altijd kunt bezig houden met T’ai Chi. Ook in de supermarkt en bij het aantrekken van je sokken!
Het grappige is dat dan iedereen meteen in de lach schiet. Iedereen denkt aan de vorm. Maar T’ai Chi is méér dan de vorm! Je kunt het beoefenen:
-bij het aantrekken van je sokken: niet lui op de rand van je bed, maar balancerend op één been
-bij het fietsen: vanuit je centrum benen aansturen, en schouders volgen. Ze leiden niet
-achter het stuur: voel de wind en de weg
-achter de stuurknuppel van een zweefvliegtuig: voel de thermiek
-aan het roer: voel de stroming
-op (het) pad: geniet van het wandelen
-in het bad: met je oren onder water luisteren naar het ruisen van het bloed en het het kloppen van het hart, de ademhaling, de stilte, de herrie die ontstaat bij het spannen van de aangezichtsspieren
-In Argentinië heb ik ooit eens in een angstige situatie mijn ademhaling als een oorverdovende herrie ervaren.
-in de supermarkt: je niet druk maken om de verkeerde rij, maar op één been gaan staan bv.
-bij hoofdpijn: ontdek eens hoeveel spieren in je hoofd en nek je dan vaak aanspant. Alleen al het tot ontspanning brengen van die spieren kan verzachtend werken!
T’ai Chi beoefenen omvat het toepassen van de principes van T’ai Chi. In het volgende hoofdstuk gaan we daar verder op in. Het leren kennismaken met die principes kan het beste gebeuren via de vorm. Maar als je de vorm met al haar ins en outs eenmaal kent, of beter: eigen hebt gemaakt, dan is het heel goed mogelijk om je verdere leven doordrongen te laten zijn met T’ai Chi, zonder ooit nog de vorm te doen!
Dat laatste kan ik me overigens niet voorstellen!
Want de vorm is zo magistraal ontwikkeld, dat je er eigenlijk nooit genoeg van kunt krijgen. Iedere houding, iedere beweging geeft eindeloos stof tot ontwikkeling, overweging, verdieping, meditatie, sensatie!
Het lijkt wel of iedere beweging in de vorm de schijnwerper zet op één bepaald aspekt van de principes van T’ai Chi. Natuurlijk zijn op ieder moment, bij iedere houding en iedere beweging alle aspekten van T’ai Chi aanwezig.
Maar daarnaast biedt de vorm in ieder van de 64 ‘houdingen’ apart de mogelijkheid één heel bepaald aspekt (van de principes) van T’ai Chi eens extra in het daglicht te zetten.
Deze ontdekking heb ik aangegrepen in mijn lessen.
De vorm is feiloos. Zo leer je in het begin je basis creëren, en word je er onherroepelijk bij de eerste streel de staart van de mus mee gekonfronteerd, als je die basis overdreven hebt. Voor de stap met links naar voren moet je nóg dieper zinken. Dat kan omdat bij het begin door het indraaien van de teen de basis vriendelijk een beetje is verkleind. Maar als je zélf je basis overdreven hebt door een truuk (scheve as, knie naarbinnen laten komen, in je linkervoet vallen), is dat verder zinken in rechts helemaal niet meer mogelijk.
Ook levert de vorm waarborgen tegen insluipen van gewoontes. Heb je eenmaal in je gevoel geplanteerd dat je in de 70-30 stand je achtervoet hebt moeten indraaien naar 45 graden: T’ai Chi zou T’ai Chi niet zijn, als je (bij de tweede poets linker knie) dat in een keer juist niet moet doen.
Over T’ai Chi als moeder van de tegenstellingen.
In de lessen hebben de cursisten het vaak hard te verduren. Hoe kan het anders. Iedereen is op zoek naar houvast.
En als dat dan ergens in gevonden is, kom ik met het tegensgestelde op de proppen. De lessen zijn van begin tot eind volgebouwd met tegenstellingen. Door mij, maar natuurlijk ook door de vorm zelf. Soms heel expliciet, maar vaak ook impliciet. We zijn per slot van rekening met T’ai Chi bezig. De voortdurende afwisseling van jang en yin. In dit boek zul je tal van tegenstellingen kunnen lezen of ontdekken!
Ook vraag ik cursisten te denken over woorden die een tegenstelling omsluiten. Dat levert prachtige voorbeelden! De mooiste heb ik opgenomen in het volgende hoofdstuk.
Over de opbouw van de lessen
Iedere les is opgebouwd uit een aantal fasen. Omdat ik lessen T’ai Chi in de eerste plaats beschouw als het beoefenen van T’ai Chi, en pas ergens achteraan als het leren van strikt bepaalde houdingen, leek het me goed om iedere les te beginnen met het creëren van de voorwaarden daarvoor.
Zo staat de eerste fase in het teken van ont-spanning. Het losmaken van je lichaam. Als je op elkaar zou letten, wat echter niet de bedoeling is, want je moet de aandacht bij je zelf houden, dan is uiterlijk waarneembaar waar iemand last van heeft. Want daarheen gaan de eerste losmaak-oefeningen. Zie je iemand zijn nek draaien, dan weet je dat ie dáár last heeft.
Het lijkt een pré T’ai Chi fase. Ook al zou je geen T’ai Chi gaan doen, dan nog heeft het zin om je te ontspannen.
Impliciet echter ben je wél bezig met een voorbereiding op het doen van T’ai Chi: het richten van je bewustzijn (op gespannen plekjes in je lichaam), te luisteren naar je lijf!
In fase 2 gaat ieder op zoek naar dé voorwaarde om met T’ai Chi bezig te kunnen zijn: het aanwezig komen in je centrum. T’ai betekent niets meer en minder dan ‘gecentreerde mens’.
In fase 3 herhalen we nog een keer, maar dan ieder op zijn/haar eigen plekje het losmaken/ontspannen, nu met de voeten V-vorm. De fase eindigd met een stevig schuddelen van top tot teen. Als een hond die zich uitschudt. Dat maakt het in de vierde fase mogelijk om van binnen een zinderende beweging gewaar te worden, ook al sta je uiterlijk roerloos stil!
In de 4e fase gaat de aandacht volledig naar binnen. Uiterlijk stil, maar innerlijk in volle aktiviteit, gericht op ontspanning! En aan het slot concentreren we de aandacht helemaal in het tan tien.
Na deze fases van voorbereiding, waar we minimaal 10 minuten mee bezig zijn, volgt het lopen van de vorm. Tot zover als de cursisten gekomen zijn in de kennismaking met de 64 houdingen.
En met de chi in lijf en leden gaan we daarna aan de gang met herhalen en kennis maken met nieuwe bewegingen.
Ook dáár gaat het mij meer om stroming, ge(con)centreerdheid, basis, rechtop, soepel, ontspannen, dan op het precieze uitvoeren van vorm-houding-gerelateerde zaken. Zo heeft de Single whip bij mij 3 aspekten:
-de snelle 180 graden wending; -de flow van de zweep met links; -de roer in de pot met rechts.
Tijdens de cursussen voor beginners staat voorop: De Ont-spanning, het Losmaken en Loslaten.
Hier ben ik vooral geruststellend (‘je hoeft niet alles meteen te onthouden’) en grappig (relativerend).
Voor gevorderden staat de cursus in het teken van Concentratie.
In deze fase eis ik veel meer van het opname-vermogen van de mensen. (we gaan sneller door de vorm, en ik laat mensen steeds meer zelf ontdekken in de vorm van gerichte vragen over opvallende delen in de vorm. bijvoorbeeld: wat is het verschil tussen de eerste en de tweede strijk linker knie)
Vergevorderden vinden de Geconcentreerde Ontspanning en de Ontspannen Concentratie in het Spel.
Genieten van bewegingen die van jou geworden zijn, en door middel van Push Hands verdiepen van de principes.
Over het therapeutisch effect van de cursussen
Ik beoog niet de lessen therapeutisch te laten zijn, en expliciteer dat ook naar cursisten.
Toch gebeurt er op dit gebied heel veel.
Ik observeer de cursisten individueel, en wanneer ik onzekerheid, onbalans, stijfheid, ademproblemen, of wat dan ook konstateer, dan spreek ik gedurende de vorm, die ik als voorbeeld altijd doe vóór de groep, dus met mijn rug náár de groep, in op deze aspekten. In het algemeen. Daarbij het individu de vrijheid latend of hij of zij de verbale begeleiding, die impliciet bedoeld is voor hem of haar, oppikt en aanneemt.
Verder gebruik ik mijn status van leraar en gewaardeerd persoon om mijn eigen zwakheden en falen naar voren te brengen.
Wanneer cursisten dergelijke zwakheden ook in zichzelf herkennen krijgen ze de mogelijkheid deze zwakheden te erkennen, te aanvaarden en te relativeren.
Het gevoel van “de leraar kan het zelf ook niet”, heeft als gunstig neveneffekt dat men sterker in de eigen schoenen komt te staan!
Mensen kiezen zelf de (levens)gebieden, waarop ze de verworvenheden middels T’ai Chi van toepassing willen doen zijn.
Tot mijn cursisten horen veel mensen die om een of andere reden psychiatrische zorg behoefden of behoeven. Bij de mensen die al wat langer onder mijn hoede zijn, kun je konstateren dat ze zekerder in hun schoenen zijn gaan staan.
Over spelletjes met een doel.
Vaak maak ik gebruik van zelf verzonnen of bestaande spelletjes om aspekten en principes van T’ai Chi te verduidelijken, voelbaar te maken. Enerzijds om de lessen luchtig te houden. En anderzijds omdat het werkelijk waardevolle inzichten kan verschaffen.
Een paar wil ik hier noemen.